Inleiding: waarom TCM bij obesitas?
Obesitas is een complexe, multifactoriële aandoening die wereldwijd epidemische vormen aanneemt. Het verhoogt het risico op diabetes type 2, cardiovasculaire aandoeningen, bepaalde kankers en musculoskeletale aandoeningen. Conventionele behandelingen (dieet, beweging, farmaca, bariatrische chirurgie) hebben vaak beperkt succes of aanzienlijke bijwerkingen. In China wordt Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG) al eeuwenlang ingezet bij overgewicht, met name door het behandelen van de onderliggende patronen 'flegma-damp', 'milt-qi deficiëntie' en 'maag-hitte'. Deze review vat de klinische evidence en werkingsmechanismen samen van de meest bestudeerde TCM-interventies bij obesitas.
Klinische studies: Linggui Zhugan Tang (LGZGT) en andere formules
Een meta-analyse uit 2025 van 20 RCT’s met 1.562 obese patiënten (BMI ≥28 kg/m²) toonde dat Linggui Zhugan Tang (een klassieke formule uit de Jingui Yaolue) plus leefstijlinterventie het lichaamsgewicht extra verlaagde met gemiddeld 3,8 kg (95% BI 2,9–4,7) en de BMI met 1,5 kg/m² (95% BI 1,1–1,9) vergeleken met alleen leefstijlinterventie. Ook de middelomtrek nam af met 4,2 cm (95% BI 3,1–5,3).
Fangfeng Tongsheng San (FTS), een formule voor 'vochtige hitte met obstipatie', werd in een Chinese multicenter RCT (2024, n=480) vergeleken met orlistat. Na 16 weken was het gewichtsverlies in de FTS-groep niet-inferieur (−6,8 kg vs −7,2 kg), met minder bijwerkingen (diarree 8% vs 34%).
Acupunctuur en elektro-acupunctuur
Een Cochrane-review (2025) van 35 studies (n=2.891) toonde aan dat acupunctuur (lichaamsacupunctuur, ooracupunctuur, elektro-acupunctuur) extra gewichtsverlies gaf van gemiddeld 2,5 kg (95% BI 1,8–3,2) en de BMI verlaagde met 1,1 kg/m² (95% BI 0,7–1,5). Elektro-acupunctuur op ST44 (Neiting), ST40 (Fenglong) en ST36 (Zusanli) was het meest effectief. De effecten hielden aan tot 3 maanden na behandeling.
Mechanismen: van flegma-damp tot darmmicrobioom
Preklinische studies bij obesitas-ratten (voedingsgeïnduceerd) en humane vetweefselmonsters identificeerden:
• **Microbioom-modulatie**: LGZGT verhoogt de diversiteit van de darmflora, met name een toename van Akkermansia muciniphila (een mucine-afbrekende bacterie geassocieerd met een gezonde metabole status) en butyraat-producers (Faecalibacterium, Roseburia). De formule verlaagt de Firmicutes/Bacteroidetes-ratio, een kenmerk van obesitas.
• **Energiehomeostase**: FTS activeert AMPK in de hypothalamus en in vetweefsel, wat leidt tot verhoogde vetzuuroxidatie en verminderde vetopslag.
• **Ontstekingsremming**: De formules verlagen de systemische niveaus van TNF‑α, IL‑6 en leptine, en verhogen adiponectine, waardoor de insulinegevoeligheid verbetert.
• **Flegma-resolutie**: Binnen de TCM-theorie worden dezelfde formules geacht 'flegma-damp' te transformeren – wat zich vertaalt in vermindering van visceraal vet en ectopische vetopslag.
Plaats in Chinese richtlijnen
De Chinese Richtlijn voor de Preventie en Behandeling van Obesitas (2024) beveelt TCM-formules aan als aanvullende therapie bij obesitas (BMI ≥28) met specifieke TCM-patronen: LGZGT voor 'milt-qi deficiëntie met flegma-damp' (klasse IIa, niveau B), FTS voor 'vochtige hitte met obstipatie' (klasse IIa, niveau B), en acupunctuur voor alle typen obesitas (klasse IIa, niveau B). De richtlijn benadrukt leefstijlinterventie als basis en TCM als toegevoegde waarde.
Conclusie voor de klinische praktijk
Voor westerse artsen: overweeg bij obese patiënten (BMI ≥28) met een patroon van milt‑qi deficiëntie (vermoeidheid, opgezette buik, losse ontlasting) toevoeging van Linggui Zhugan Tang. Bij een patroon van vochtige hitte (obstipatie, rood gezicht, dorst) is Fangfeng Tongsheng San een optie. Acupunctuur kan worden toegevoegd als niet-farmacologische interventie. Raadpleeg een TCM-arts voor correcte patroondiagnose. De huidige bewijslast – inclusief meta-analyses, grote RCT’s en mechanistische studies – ondersteunt een geïntegreerde aanpak.
