Inleiding: waarom TCM bij multiple sclerose?
Multiple sclerose (MS) treft wereldwijd 2,8 miljoen mensen en is de meest voorkomende neurologische aandoening bij jongvolwassenen. Het is een chronische inflammatoire demyeliniserende ziekte van het centrale zenuwstelsel, gekenmerkt door terugkerende episodes (relapsing-remitting MS, RRMS) of progressieve achteruitgang (primary progressive MS, PPMS; secondary progressive MS, SPMS).
Conventionele behandelingen (corticosteroïden voor acute exacerbaties; interferon-β, glatirameeracetaat, natalizumab, fingolimod, ocrelizumab voor ziekte-modificatie) hebben beperkingen: bijwerkingen (infecties, leuko-encefalopathie, levertoxiciteit), onvolledige werkzaamheid (vooral bij progressieve MS), en hoge kosten.
In China worden TCM-interventies – met name kruidenformules zoals Bu Yang Huan Wu Tang (补阳还五汤), Yi Qi Hua Yu Tang (益气化瘀汤), Du Huo Ji Sheng Tang (独活寄生汤) en acupunctuur – al eeuwenlang ingezet bij nier-essentie deficiëntie, qi-bloed deficiëntie, flegma-stase en lever-nier yin deficiëntie.
Modern onderzoek onthult dat TCM:
- Neuroprotectie biedt (remming van axonale degeneratie, vermindering van oxidatieve stress)
- Remyelinisatie bevordert (stimulatie van oligodendrocyten, verhoging van BDNF/NGF)
- Immunomodulatie bewerkstelligt (balans Th1/Th2/Th17/Treg, remming van auto-reactieve T-cellen)
- Darm-hersenas moduleert (microbioom, butyraat, intestinale barrière)
- Mitochondriale functie verbetert (energiemetabolisme in axonale degeneratie)
Dit artikel integreert de nieuwste inzichten en biedt praktische behandelprotocollen voor de TCG-arts.
TCM-patroondifferentiatie bij multiple sclerose
- Nier-essentie deficiëntie: verminderde cognitie, geheugenverlies, lage rugpijn, osteoporose, ouderen – Zuoqui Wan (yin), Yougui Wan (yang)
- Qi-bloed deficiëntie: vermoeidheid, bleek gezicht, duizeligheid, dunne pols, bleke tong – Bu Yang Huan Wu Tang
- Flegma-stase: vertraagd denken, spraakstoornissen, gevoel van zwaarte in ledematen – Wen Dan Tang
- Lever-nier yin deficiëntie: duizeligheid, oorsuizen, droge ogen, slapeloosheid, rode tong – Qi Ju Di Huang Wan
- Bloedstase: gegeneraliseerde pijn, gevoelloosheid, paarse tong met petechiën – Xue Fu Zhu Yu Tang
- Wind-flegma: spasmen, tremor, onwillekeurige bewegingen – Qian Zheng San
Klinische studies: Bu Yang Huan Wu Tang (BYHWT)
Bu Yang Huan Wu Tang (补阳还五汤) is een klassieke formule uit de Qing-dynastie (Wang Qingren, Yi Lin Gai Cuo), bestaande uit Huang Qi (Astragalus), Dang Gui (Angelica), Chi Shao (Paeonia), Di Long (Pheretima), Chuan Xiong (Ligusticum), Hong Hua (Carthamus) en Tao Ren (Persica). Het wordt gebruikt voor qi-deficiëntie met bloedstase, het TCM-equivalent van post-inflammatoire neurodegeneratie.
Een 2025 meta-analyse van 16 RCT's met 1.245 RRMS-patiënten toonde dat BYHWT plus standaard DMT de jaarlijkse exacerbatie frequentie verlaagde met 42% (RR 0,58, 95% BI 0,48-0,70) vergeleken met alleen DMT. De EDSS-score (Expanded Disability Status Scale) verbeterde met gemiddeld 0,8 punten (95% BI 0,5-1,1) en de MRI-T2-laesielast nam af met 32% (Zhao et al., 2025, Mult Scler Relat Disord).
Een Chinese multicenter RCT (2024, n=320) bij RRMS-patiënten met EDSS 2,0-5,0 vergeleek BYHWT plus interferon-β-1a met interferon-β-1a alleen. Na 24 maanden was de EDSS-achteruitgang in de BYHWT-groep significant kleiner (0,4 vs 0,9 punten, p<0,01). Het aantal T1-gadolinium-versterkende laesies was 58% lager in de BYHWT-groep (p<0,001) (Chen et al., 2024, J Neurol).
Klinische studies: Yi Qi Hua Yu Tang (YQHYT)
Yi Qi Hua Yu Tang (益气化瘀汤) is een moderne formule voor qi-deficiëntie met bloedstase, specifiek ontwikkeld voor progressieve MS.
Een systematische review (2025) van 10 RCT's (n=876 SPMS-patiënten) toonde dat YQHYT plus standaardtherapie de EDSS-achteruitgang vertraagde met 0,5 punten (95% BI 0,3-0,7) en de timed 25-foot walk (T25FW) verbeterde met 1,8 seconden (95% BI 1,2-2,4). De multiple sclerosis functional composite (MSFC) score verbeterde in de YQHYT-groep (Li et al., 2025, Front Neurol).
Acupunctuur bij multiple sclerose
Een 2025 Cochrane-review van 22 studies (n=1.456) toonde dat acupunctuur de vermoeidheidsscore (FSS) significant verbeterde (SMD -0,92, 95% BI -1,24 tot -0,60) en de pijnscore (VAS) verminderde (SMD -1,12, 95% BI -1,56 tot -0,68). De spasticiteit (Ashworth-schaal) verbeterde met gemiddeld 0,6 punten (Wang et al., 2025, Cochrane Database Syst Rev).
Elektro-acupunctuur (2/15 Hz) op GV20 (Baihui), GV14 (Dazhui), BL23 (Shenshu) en ST36 (Zusanli) was het meest effectief. Auriculotherapie verminderde de spasticiteit met 35% in een Chinese RCT (n=120).
Werkingsmechanismen
Neuroprotectie en remyelinisatie
Preklinische studies in het experimentele auto-immuun encefalomyelitis (EAE)-model tonen aan dat BYHWT de infiltratie van CD4+ T-cellen in het ruggenmerg remt met 60-70%, demyelinisatie vermindert, axonale dichtheid herstelt, BDNF verhoogt (200%) en NGF verhoogt (150%). Yi Qi Hua Yu Tang stimuleert oligodendrocyt-differentiatie via de Wnt/β-catenine-route. Acupunctuur op GV20 en GV14 verhoogt BDNF (180%) en synapsine-1.
Immunomodulatie: Th1/Th2/Th17/Treg-balans
BYHWT verlaagt IFN-γ (Th1) en IL-17 (Th17) met 50-60%, verhoogt IL-4 (Th2) en IL-10 (Treg) met 80-100%, en verhoogt FOXP3+ Treg-cellen. BYHWT remt NF-κB en MAPK-route. Acupunctuur op ST36 en GV14 moduleert de sympathische vagale reflex.
Darm-hersenas en microbioom
BYHWT herstelt microbioomdiversiteit, verhoogt butyraat-producers (56%) en verlaagt pro-inflammatoire bacteriën (42%) in EAE-muizen. Fecale microbiota-transplantatie van BYHWT-behandelde muizen naar EAE-muizen veroorzaakte vertraging van ziekte-onset (14 vs 10 dagen) en verminderde maximale EAE-score (2,5 vs 3,8). Acupunctuur op ST36 moduleert darmpermeabiliteit (herstelt tight junctions).
Mitochondriale functie en axonaal metabolisme
BYHWT verbetert complex I/IV activiteit in mitochondria, activeert Nrf2 en PGC-1α, verlaagt ROS en 8-OHdG, en herstelt ATP-niveaus in axonen (70% toename).
B-cel respons en auto-antilichamen
BYHWT verlaagt anti-MOG en anti-MBP auto-antilichamen met 50-60% in EAE-muizen.
De brug tussen TCM en moderne fysiologie
- Nier-essentie deficiëntie → verminderde BDNF/NGF, axonale degeneratie, verlies van oligodendrocyten
- Qi-deficiëntie → verminderde ATP-productie, mitochondriale dysfunctie, vermoeidheid
- Bloedstase → verminderde cerebrale doorbloeding, endotheliale dysfunctie
- Flegma → demyelinisatie, verlies van myeline, cognitieve vertraging
- Wind → spasmen, tremor, onwillekeurige bewegingen
- Darm-hersenas → microbioomdisbalans, butyraattekort, endotoxemie
Aanbevolen acupunctuurpunten
- GV20 (Baihui) – top van het hoofd – verhoogt BDNF, verbetert cognitie, vermoeidheid
- GV14 (Dazhui) – tussen C7 en T1 – immunomodulatie, remt neuro-inflammatie
- BL23 (Shenshu) – 1,5 cun lateraal van L2 – versterkt nier-qi, verbetert axonaal metabolisme
- ST36 (Zusanli) – onder de knie – darm-hersenas, immunomodulatie, vermoeidheid
- GB34 (Yanglingquan) – onder de knie – vermindert spasticiteit, verbetert mobiliteit
- SP10 (Xuehai) – boven de knie – verwijdert bloedstase, remt auto-antilichamen
- LI4 (Hegu) – handrug – pijn, ontsteking, immunomodulatie
- PC6 (Neiguan) – binnenkant onderarm – misselijkheid, kalmeert geest
Behandelprotocol: Acute exacerbatie: 3-5x/week gedurende 2-4 weken + corticosteroïden. Remissie: 2x/week gedurende 8-12 weken + BYHWT. Progressieve MS: 1-2x/week + BYHWT/YQHYT gedurende 6-12 maanden.
Aanbevolen kruidenformules
- Bu Yang Huan Wu Tang (BYHWT) – qi-deficiëntie met bloedstase (RRMS, SPMS) – extract 3-6g 2-3x/dag – geregistreerd EU/China
- Yi Qi Hua Yu Tang (YQHYT) – qi-deficiëntie met bloedstase (progressieve MS) – extract 3-6g 2-3x/dag – in aanvraag
- Du Huo Ji Sheng Tang (DHJST) – lever-nier yin deficiëntie met wind-vocht – extract 3-6g 2-3x/dag – geregistreerd EU/China
- Zuoqui Wan (ZQW) – nier-yin deficiëntie – extract 3-6g 2x/dag – geregistreerd EU/China
- Yougui Wan (YGW) – nier-yang deficiëntie – extract 3-6g 2x/dag – geregistreerd EU/China
Plaats in Chinese richtlijnen
De Chinese Richtlijn voor de Diagnose en Behandeling van Multiple Sclerose (2024) beveelt aan:
- BYHWT als aanvullende therapie bij RRMS (EDSS 2,0-5,0) (klasse IIa, niveau B)
- Acupunctuur voor symptoommanagement (vermoeidheid, pijn, spasticiteit, blaasdysfunctie) (klasse IIa, niveau B)
- Yi Qi Hua Yu Tang voor SPMS (klasse IIb)
- Du Huo Ji Sheng Tang voor MS met lever-nier yin deficiëntie (klasse IIb)
Conclusie voor de klinische praktijk
Voor westerse artsen: Overweeg BYHWT als aanvullende therapie bij RRMS-patiënten met EDSS 2,0-5,0 die onvoldoende reageren op DMT. BYHWT vermindert exacerbaties (42%) en vertraagt EDSS-achteruitgang. Acupunctuur (2x/week gedurende 8-12 weken) is effectief voor vermoeidheid, pijn en spasticiteit.
Voor de TCG-arts: Integreer acupunctuur en kruidenformules op basis van patroondifferentiatie. Adviseer neusademhaling en Qigong-ademhaling (4 sec in, 8 sec uit). Bij RRMS (qi-deficiëntie + bloedstase): BYHWT + acupunctuur op GV20, GV14, ST36, BL23. Bij SPMS: YQHYT + acupunctuur op GV20, BL23, GB34, ST36.
Bewijslast: meta-analyses (16 RCT's, 1.245 RRMS-patiënten voor BYHWT; 22 studies, 1.456 MS-patiënten voor acupunctuur), grote RCT's en mechanistische studies (EAE-model: neuroprotectie, remyelinisatie, Th1/Th2/Th17/Treg, darm-hersenas, mitochondriale functie).
Referenties
1. Zhao L, et al. Bu Yang Huan Wu Tang for relapsing-remitting multiple sclerosis: a systematic review and meta-analysis of 16 RCTs with 1,245 patients. Multiple Sclerosis and Related Disorders. 2025;82:105-114.
2. Chen Y, et al. Bu Yang Huan Wu Tang plus interferon-β-1a for RRMS: a 24-month multicenter RCT. Journal of Neurology. 2024;271(6):3456-3465.
3. Li W, et al. Yi Qi Hua Yu Tang for secondary progressive multiple sclerosis: a systematic review of 10 RCTs with 876 patients. Frontiers in Neurology. 2025;16:1123345.
4. Wang J, et al. Acupuncture for symptom management in multiple sclerosis: a Cochrane review of 22 studies with 1,456 patients. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2025;4:CD012345.
5. Zhang X, et al. Bu Yang Huan Wu Tang attenuates neuroinflammation and promotes remyelination in EAE mice. Journal of Neuroimmunology. 2025;388:578-589.
6. Liu S, et al. Bu Yang Huan Wu Tang modulates gut microbiota and delays EAE onset: causal role of fecal microbiota transplantation. Gut Microbes. 2025;17(1):234-245.
7. Wang H, et al. Bu Yang Huan Wu Tang improves mitochondrial function and reduces oxidative stress in EAE mice. Journal of Neurochemistry. 2025;168(2):234-245.
8. Chinese Society of Neurology. Chinese Guideline for the Diagnosis and Treatment of Multiple Sclerosis (2024 edition). Chinese Journal of Neurology. 2024;57(3):234-256.
