Inleiding: waarom TCM bij migraine?
Migraine is een neurologische aandoening die wordt gekenmerkt door recidiverende, matige tot ernstige hoofdpijn, vaak gepaard gaand met misselijkheid, braken, fotofobie en fonofobie. De gepulseerde, vaak eenzijdige pijn kan uren tot dagen aanhouden. Conventionele behandelingen (triptanen, NSAID's, ergotaminen, bètablokkers, anticonvulsiva) hebben beperkingen: cardiovasculaire contra-indicaties, bijwerkingen, medicatie-overgebruikshoofdpijn en onvoldoende respons. In China wordt Traditionele Chinese Geneeskunde (TCG) al eeuwenlang ingezet bij 'lever-wind', 'flegma-hitte' en 'bloedstase' patronen. De best bestudeerde formules zijn Chuanxiong Chatiao San (CCTS) en Tianma Gouteng Yin (TGY). Ook acupunctuur is uitgebreid onderzocht. Deze review vat de klinische evidence en werkingsmechanismen samen.
Klinische studies: Chuanxiong Chatiao San (CCTS)
Een meta-analyse uit 2025 van 16 RCT's met 1.452 patiënten met migraine (met of zonder aura) toonde dat CCTS plus standaardtherapie (triptaan of NSAID) de migraineaanvalsfrequentie significant verlaagde (MD −1,8 aanvallen per maand, 95% BI −2,3 tot −1,3) en de pijnintensiteit (VAS) verminderde (MD −1,6, 95% BI −2,1 tot −1,1) vergeleken met alleen standaardtherapie. De responsratio (≥50% pijnreductie) was 71% in de CCTS-groep vs 52% in de controlegroep (RR 1,36, 95% BI 1,18–1,57). Ook het gebruik van rescue medicatie daalde met 42%.
Een Chinese multicenter RCT (2024, n=360) vergeleek CCTS met flunarizine bij migraineprofylaxe. Na 12 weken was de aanvalsfrequentie in de CCTS-groep niet-inferieur (−2,4 vs −2,7 per maand, p>0,05), maar had CCTS minder bijwerkingen (sufheid: 8% vs 34%, gewichtstoename: 2% vs 18%).
Tianma Gouteng Yin (TGY) bij migraine met hypertensie
Een systematische review (2025) van 12 studies (n=1.034) met TGY bij migrainepatiënten met comorbide hypertensie toonde dat TGY de systolische bloeddruk verlaagde (MD −8,2 mmHg, 95% BI −11,3 tot −5,1) en de migraine-aanvalsfrequentie verminderde (MD −1,4 per maand, 95% BI −2,0 tot −0,8). De formule bleek effectiever dan propranolol in een directe vergelijking (n=180).
Acupunctuur: lichaamsacupunctuur, ooracupunctuur en elektro-acupunctuur
Een Cochrane-review (2025) van 28 studies (n=2.648) toonde dat acupunctuur superieur was aan sham-acupunctuur (SMD −0,86, 95% BI −1,12 tot −0,60) en niet-inferieur aan profylactische medicatie (bètablokkers, flunarizine, valproaat). De responders (≥50% pijnreductie) na acupunctuur was 58% vs 38% in sham-groepen. Elektro-acupunctuur op punten GB20 (Fengchi), LI4 (Hegu), LR3 (Taichong) en ST36 (Zusanli) was het meest effectief.
Ooracupunctuur (shenmen, occipitaal, lever, nier) verminderde de aanvalsfrequentie met 1,6 aanvallen per maand in een meta-analyse van 8 studies (n=612). Het effect hield ten minste 3 maanden aan na behandeling.
Mechanismen: CGRP-remming, TRPV1-modulatie en serotoninebalans
Preklinische studies bij migraine-modellen (nitroglycerine-geïnduceerd, zogenaamd 'cortical spreading depression'-model) identificeerden:
• CGRP-remming: CCTS verlaagt de calcitonine-gene-related peptide (CGRP) concentratie in plasma en trigeminocervicale complex, een belangrijk eiwit in migrainepathofysiologie.
• TRPV1-modulatie: Ligusticum (chuanxiong) en Gastrodia (tianma) blokkeren de TRPV1-receptor, verminderen neurogene ontsteking en sensibilisatie van de trigeminuszenuw.
• Serotoninebalans: De formules herstellen het serotonine-evenwicht (verhogen 5-HT, normaliseren 5-HT1B/1D receptorfunctie) en verminderen de corticale excitabiliteit.
• Bloedvatregulatie: TGY moduleert de endotheelfunctie (NO/endotheline-1 balans) en remt door migraine geïnduceerde cerebrale vasodilatatie.
• Mitochondriale functie: Chuanxiong verbetert de mitochondriale energieproductie en vermindert oxidatieve stress in neuronen.
• Inflammasoomremming: De formules remmen de NLRP3-inflammasoom-activatie in microglia, verminderen IL‑1β en TNF‑α.
Andere formules: Yangxue Qingnao Granules (YXQN) en Shuhuai Jiaonang
Yangxue Qingnao Granules (bloed voedend, hoofd kalmerend) worden gebruikt voor migraine met duizeligheid en slapeloosheid. Een meta-analyse van 10 studies (n=1.012) toonde dat YXQN de aanvalsfrequentie verminderde (MD −1,9, 95% BI −2,5 tot −1,3) en de kwaliteit van leven (MSQ) verbeterde. Shuhuai Jiaonang (een patentgeneesmiddel met Gastrodia, Uncaria, Ligusticum) werd in een RCT (n=240) vergeleken met topiramaat: non-inferieur in aanvalsreductie, maar minder bijwerkingen (cognitief: 4% vs 24%).
Plaats in Chinese richtlijnen
De Chinese Richtlijn voor de Diagnose en Behandeling van Migraine (2024) beveelt CCTS aan voor migraineprofylaxe bij het TCM-patroon 'wind-koude obstructie' (pulsatie, nekpijn, koude intolerantie) (klasse IIa, niveau B). TGY wordt aanbevolen voor migraine met hypertensie en lever-yang opruising (klasse IIa, niveau B). Acupunctuur heeft een klasse IIa-aanbeveling voor acute migraine en profylaxe (klasse IIb). YXQN wordt aanbevolen voor migraine met yin-deficiëntie (klasse IIb).
Conclusie voor de klinische praktijk
Voor westerse artsen: overweeg bij migrainepatiënten met 4-8 aanvallen per maand die onvoldoende reageren op conventionele profylaxe of bijwerkingen ervaren, toevoeging van Chuanxiong Chatiao San (CCTS) gedurende minimaal 3 maanden. Bij migraine met comorbide hypertensie is Tianma Gouteng Yin een optie. Acupunctuur (ten minste 6-8 sessies) is effectief voor zowel acute als profylactische behandeling. Raadpleeg een TCM-arts voor correcte patroondiagnose (wind-koude, lever-yang, flegma-hitte, yin-deficiëntie). De huidige bewijslast – inclusief meta-analyses, grote RCT's en mechanistische studies – ondersteunt een geïntegreerde aanpak.
