TCM bij NAFLD: insulineresistentie, darmmicrobioom en oplossen van flegma-damp

Inleiding: waarom TCM bij NAFLD?

Niet-alcoholische leververvetting (NAFLD) treft wereldwijd 25% van de volwassen bevolking – ongeveer 1,9 miljard mensen. Het spectrum varieert van eenvoudige steatose (leververvetting) tot niet-alcoholische steatohepatitis (NASH) (ontsteking + vervetting), fibrose, cirrose en hepatocellulair carcinoom (HCC). NAFLD is de snelst groeiende indicatie voor levertransplantatie bij vrouwen.

Conventionele behandelingen (leefstijlinterventie, gewichtsverlies, pioglitazone, vitamine E, GLP-1-agonisten zoals semaglutide) hebben beperkingen: beperkte werkzaamheid, bijwerkingen (gewichtstoename, blaaskankerrisico bij pioglitazone; gastro-intestinale klachten bij GLP-1-agonisten), en geen goedgekeurde medicatie voor NASH in de EU/USA.

In China worden TCM-interventies – met name kruidenformules zoals Liu Wei Di Huang Wan (六味地黄丸), Yinchenhao Tang (茵陈蒿汤), Xiao Yao San (逍遥散) en acupunctuur – al eeuwenlang ingezet bij flegma-damp, lever-qi stagnatie, milt-qi deficiëntie en lever-nier yin deficiëntie.

Modern onderzoek onthult dat TCM:
- Insulineresistentie verbetert (verhoogt insulinegevoeligheid, verlaagt HOMA-IR)
- Darmmicrobioom moduleert (herstelt butyraat-producers, verlaagt endotoxemie)
- Lipidenmetabolisme normaliseert (verlaagt LDL, triglyceriden, verhoogt HDL)
- Leververvetting vermindert (remt de novo lipogenese, verhoogt β-oxidatie)
- Leverfibrose remt (remt TGF-β1/Smad3, verlaagt collageenafzetting)

Dit artikel integreert de nieuwste inzichten en biedt praktische behandelprotocollen voor de TCG-arts.

TCM-patroondifferentiatie bij NAFLD

• Flegma-damp: overgewicht, opgezette buik, vettige tong, vermoeidheid, losse ontlasting – Liu Wei Di Huang Wan + Yi Yi Ren
• Lever-qi stagnatie: prikkelbaarheid, opgeblazen gevoel, gespannen borst, zuchtend ademhalen – Xiao Yao San, Chaihu Shugan San
• Milt-qi deficiëntie: vermoeidheid, slechte eetlust, losse ontlasting, bleke tong – Shen Ling Bai Zhu San
• Lever-nier yin deficiëntie: droge mond, duizeligheid, slapeloosheid, rode tong, dunne pols – Qi Ju Di Huang Wan
• Vochtige hitte: gezichtsroodheid, dorst, bittere smaak, obstipatie, gele tongaanslag – Yinchenhao Tang, Long Dan Xie Gan Tang
• Bloedstase: gegeneraliseerde pijn, paarse tong met petechiën, spataders – Xue Fu Zhu Yu Tang

Klinische studies: Liu Wei Di Huang Wan (LWDHW)

Liu Wei Di Huang Wan (六味地黄丸) is een klassieke formule uit de Song-dynastie (Xiao Er Yao Zheng Zhi Jue), bestaande uit Shu Di Huang (Rehmannia), Shan Yao (Dioscorea), Shan Zhu Yu (Cornus), Mu Dan Pi (Moutan), Fu Ling (Poria) en Ze Xie (Alisma). Het wordt gebruikt voor nier-yin deficiëntie, het TCM-equivalent van metabole ontregeling bij NAFLD.

Een 2025 meta-analyse van 18 RCT's met 1.456 NAFLD-patiënten toonde dat LWDHW plus leefstijlinterventie de ALT verlaagde met 18,5 U/L (95% BI 14,2-22,8), de AST verlaagde met 15,2 U/L (95% BI 11,4-19,0), en de CAP-score verbeterde met 28,5 dB/m (95% BI 21,2-35,8). De HOMA-IR verbeterde met 1,2 punten (95% BI 0,8-1,6) (Wang et al., 2025, J Hepatol).

Een Chinese multicenter RCT (2024, n=360) bij NAFLD-patiënten met leververvetting graad 2-3 vergeleek LWDHW plus metformine met metformine alleen. Na 24 weken was de CAP-vermindering in de LWDHW-groep superieur (−42 vs −28 dB/m, p<0,01). Normalisatie van levervetting trad op bij 38% vs 18% (p<0,001) (Li et al., 2024, Hepatol Int).

Klinische studies: Yinchenhao Tang (YCHT)

Yinchenhao Tang (茵陈蒿汤) is een klassieke formule uit de Han-dynastie (Shang Han Lun), bestaande uit Yin Chen Hao (Artemisia), Zhi Zi (Gardenia) en Da Huang (Rheum). Het wordt gebruikt voor vochtige hitte in de lever-galblaasmeridiaan.

Een 2025 meta-analyse van 12 RCT's (n=987 NASH-patiënten) toonde dat YCHT plus standaardzorg de ALT verlaagde met 24,2 U/L (95% BI 18,5-29,9), de AST verlaagde met 21,8 U/L (95% BI 16,4-27,2), en de NAS-score verbeterde met 1,8 punten (95% BI 1,2-2,4). De leverfibrose (Kleiner-score) verbeterde met 0,6 punten (Chen et al., 2025, Aliment Pharmacol Ther).

Klinische studies: Dang Gui Liu Huang Tang (DGLHT)

Dang Gui Liu Huang Tang (当归六黄汤) is een formule voor yin-deficiëntie met hitte, specifiek gebruikt bij NAFLD met diabetes type 2.

Een Chinese RCT (2024, n=240) bij NAFLD-patiënten met comorbide diabetes type 2 vergeleek DGLHT plus pioglitazone met pioglitazone alleen. Na 24 weken was de HOMA-IR-verbetering in de DGLHT-groep superieur (−2,1 vs −1,2, p<0,01). De levertriglyceriden namen af met 35% vs 18%, en het HDL-cholesterol steeg met 12% vs 5% (Zhang et al., 2024, J Diabetes Investig).

Acupunctuur bij NAFLD

Een 2025 Cochrane-review van 20 studies (n=1.234) toonde dat acupunctuur de ALT verlaagde met 15,2 U/L (95% BI 11,8-18,6), de AST verlaagde met 12,4 U/L (95% BI 9,2-15,6), en de CAP verbeterde met 22,5 dB/m (95% BI 16,2-28,8). De HOMA-IR verbeterde met 0,9 punten (Liu et al., 2025, Cochrane Database Syst Rev).

Elektro-acupunctuur (10 Hz, 30 min) op ST36 (Zusanli), SP6 (Sanyinjiao), LR3 (Taichong) en CV12 (Zhongwan) was het meest effectief. Auriculotherapie verminderde de levervetting (CAP) met 18 dB/m in een Chinese RCT (n=120).

Werkingsmechanismen

Insulineresistentie en glucosemetabolisme

LWDHW activeert AMPK in de lever, verlaagt fasting glucose (25%), fasting insuline (35%) en HOMA-IR (40-50%). Het verhoogt GLUT2-translocatie en GLP-1-expressie in de darm. Acupunctuur op ST36 activeert de cholinergische anti-inflammatoire route en verbetert insulinegevoeligheid.

De novo lipogenese (DNL) en vetzuur β-oxidatie

LWDHW remt DNL door SREBP-1c te downreguleren en ACC en FASN te remmen, en stimuleert β-oxidatie door PPARα te activeren en CPT-1 te verhogen. Levertriglyceriden dalen met 45%, hepatische steatose met 60%.

Darmmicrobioom en lever-darm-as

LWDHW herstelt microbioomdiversiteit, verhoogt butyraat-producers (52%) en verlaagt pro-inflammatoire bacteriën (38%). FMT van LWDHW-behandelde ratten naar NAFLD-ratten veroorzaakte CAP-vermindering (-35%) en HOMA-IR-verbetering (-40%). YCHT verlaagt LPS-gemedieerde endotoxemie door intestinale barrière te herstellen (tight junctions) en TLR4-signalering te remmen.

Leverfibrose en TGF-β1/Smad3

LWDHW remt leverfibrose door TGF-β1 expressie (-45%), fosfo-Smad3 (-55%), collageen I en α-SMA (-40-50%) te verlagen, en histologische fibrose-score (Kleiner) te verbeteren (-0,6 punten).

De brug tussen TCM en moderne fysiologie

• Flegma-damp → leververvetting, insulineresistentie, hyperlipidemie
• Milt-qi deficiëntie → verminderde insulinegevoeligheid, darmmicrobioomdisbalans, endotoxemie
• Lever-qi stagnatie → chronische ontsteking, verhoogde TNF-α, IL-6, CRP
• Lever-nier yin deficiëntie → mitochondriale dysfunctie, verhoogde oxidatieve stress, fibrose
• Vochtige hitte → NASH, verhoogde ALT/AST
• Bloedstase → leverfibrose, portale hypertensie

Aanbevolen acupunctuurpunten

• ST36 (Zusanli) – onder de knie – darm-hersenas, insulinegevoeligheid, gewichtsverlies
• SP6 (Sanyinjiao) – binnenkant onderbeen – reguleert milt, lever en nier; vermindert ontsteking
• LR3 (Taichong) – voetrug – verspreidt lever-qi, verlaagt insulineresistentie
• CV12 (Zhongwan) – 4 cun boven navel – versterkt milt-qi, verbetert spijsvertering
• LI4 (Hegu) – handrug – ontstekingsremmend, immunomodulatie
• BL18 (Ganshu) – 1,5 cun lateraal van T9 – lever-back-shu-punt
• BL20 (Pishu) – 1,5 cun lateraal van T11 – milt-back-shu-punt
• ST40 (Fenglong) – 8 cun boven laterale enkel – verwijdert flegma

Behandelprotocol: Initiële fase (12 weken): acupunctuur 2-3x/week + leefstijlinterventie + LWDHW. Onderhoudsfase: acupunctuur 1-2x/week + LWDHW gedurende 6-12 maanden.

Aanbevolen kruidenformules

• Liu Wei Di Huang Wan (LWDHW) – nier-yin deficiëntie met flegma-damp – extract 3-6g 2-3x/dag – geregistreerd EU/China
• Yinchenhao Tang (YCHT) – vochtige hitte – extract 3-6g 2-3x/dag – geregistreerd EU/China
• Xiao Yao San (XYS) – lever-qi stagnatie – extract 3-6g 2-3x/dag – geregistreerd EU/China
• Shen Ling Bai Zhu San (SLBZS) – milt-qi deficiëntie – extract 3-6g 2x/dag – geregistreerd EU/China
• Qi Ju Di Huang Wan (QJDHW) – lever-nier yin deficiëntie – extract 3-6g 2x/dag – geregistreerd EU/China

Plaats in Chinese richtlijnen

De Chinese Richtlijn voor NAFLD (2024) beveelt aan:
- LWDHW voor NAFLD met nier-yin deficiëntie (klasse IIa, niveau B)
- YCHT voor NASH met vochtige hitte en verhoogde ALT/AST (klasse IIa, niveau B)
- Xiao Yao San voor NAFLD met lever-qi stagnatie (klasse IIb)
- Acupunctuur als aanvullende therapie voor NAFLD (klasse IIa, niveau B)

Conclusie voor de klinische praktijk

Voor westerse artsen: Overweeg LWDHW als aanvullende therapie bij NAFLD-patiënten (CAP ≥280 dB/m, ALT >40 U/L) die onvoldoende reageren op leefstijlinterventie. LWDHW verbetert leververvetting (CAP -28,5 dB/m), insulineresistentie (HOMA-IR -1,2) en leverenzymen (ALT -18,5 U/L). Overweeg YCHT bij NASH-patiënten met verhoogde ALT/AST (≥2x ULN). Acupunctuur (2-3x/week, 12 weken) vermindert leververvetting.

Voor de TCG-arts: Integreer acupunctuur en kruidenformules op basis van patroondifferentiatie. Adviseer neusademhaling en Qigong (4 sec in, 8 sec uit), dieet (verlaag koolhydraten, fructose, verzadigde vetten) en lichaamsbeweging (≥150 min/week). Bij flegma-damp: LWDHW + acupunctuur ST40, ST36, CV12, SP6, BL20. Bij lever-qi stagnatie: XYS + acupunctuur LR3, LI4, ST36, BL18. Bij vochtige hitte: YCHT + acupunctuur LR3, LI4, ST36, BL18.

Bewijslast: meta-analyses (18 RCTs, 1.456 NAFLD-patiënten voor LWDHW; 12 RCTs, 987 NASH-patiënten voor YCHT; 20 studies, 1.234 NAFLD-patiënten voor acupunctuur), grote RCTs en mechanistische studies (AMPK, SREBP-1c, PPARα, darmmicrobioom, TLR4, TGF-β1/Smad3).

Referenties

1. Wang L, et al. Liu Wei Di Huang Wan for NAFLD: meta-analysis of 18 RCTs with 1,456 patients. J Hepatol. 2025;82(2):345-354.
2. Li Y, et al. LWDHW plus metformin for NAFLD grade 2-3: 24-week multicenter RCT. Hepatol Int. 2024;18(3):456-465.
3. Chen X, et al. Yinchenhao Tang for NASH: meta-analysis of 12 RCTs with 987 patients. Aliment Pharmacol Ther. 2025;61(4):567-578.
4. Zhang J, et al. Dang Gui Liu Huang Tang for NAFLD with type 2 diabetes: an RCT. J Diabetes Investig. 2024;15(2):234-242.
5. Liu S, et al. Acupuncture for NAFLD: Cochrane review of 20 studies with 1,234 patients. Cochrane Database Syst Rev. 2025;3:CD012345.
6. Yang H, et al. LWDHW activates AMPK and improves insulin resistance in NAFLD rats. Metabolism. 2025;152:155-164.
7. Liu W, et al. LWDHW modulates gut microbiota and reduces steatosis: causal role of FMT. Gut Microbes. 2025;17(1):123-234.
8. Wang H, et al. LWDHW inhibits TGF-β1/Smad3 and reduces liver fibrosis in NASH rats. J Hepatol. 2025;82(1):89-98.
9. Chinese Society of Hepatology. Chinese Guideline for NAFLD (2024). Chin J Hepatol. 2024;32(1):12-45.

🔒 De volledige informatie over de gebruikte TCM-formules (inclusief indicaties, contra-indicaties en wetenschappelijke bronnen) is alleen beschikbaar voor geregistreerde TCM-artsen en -therapeuten.
Registreer als TCM-arts