TCM bij depressie: BDNF, serotonine, darm-hersenas en kalmering van de geest

Inleiding: waarom TCM bij depressie?

Depressieve stoornis treft wereldwijd 280 miljoen mensen en is een van de belangrijkste oorzaken van levensjaren met beperkingen. Conventionele behandelingen (SSRI's, SNRI's, tricyclische antidepressiva) hebben beperkingen: vertraagde aanvang (2-4 weken), bijwerkingen (seksuele disfunctie, gewichtstoename, slaapstoornissen, ontwenningsverschijnselen), en 30-50% van de patiënten reageert onvoldoende (therapieresistente depressie).

In China worden TCM-interventies – met name kruidenformules zoals Kai Xin San (开心散), Ganmai Dazao Tang (甘麦大枣汤), Xiao Yao San (逍遥散) en acupunctuur – al eeuwenlang ingezet bij hart-qi deficiëntie, lever-qi stagnatie, nier-essentie deficiëntie en flegma-hitte.

Modern onderzoek onthult dat TCM:
- BDNF (brain-derived neurotrophic factor) en synaptische plasticiteit verhoogt
- De serotonine-, noradrenaline- en dopaminebalans herstelt
- De HPA-as (hypothalamus-hypofyse-bijnieras) normaliseert
- Neuro-inflammatie remt (microglia, IL‑1β, TNF‑α, IL‑6)
- De darm-hersenas moduleert (microbioom, butyraat, intestinale barrière)

Dit artikel integreert de nieuwste inzichten en biedt praktische behandelprotocollen voor de TCG-arts.

TCM-patroondifferentiatie bij depressie

• Hart-qi deficiëntie: hartkloppingen, vergeetachtigheid, rusteloosheid, bleke tong, zwakke pols – Kai Xin San, Ganmai Dazao Tang
• Lever-qi stagnatie: opgeblazen gevoel, zuchtend ademhalen, prikkelbaarheid, gespannen borst, groene tongrand – Xiao Yao San, Chaihu Shugan San
• Hart-milt qi-bloed deficiëntie: vermoeidheid, bleek gezicht, slapeloosheid, vergeetachtigheid, dunne tong – Gui Pi Tang
• Nier-essentie deficiëntie: verminderde libido, geheugenverlies, lage rugpijn, ouderen – Zuoqui Wan (yin), Yougui Wan (yang)
• Flegma-hitte: rusteloosheid, bittere smaak, gele tongaanslag, snelle pols – Wen Dan Tang
• Bloedstase: gegeneraliseerde pijn, paarse tong met petechiën, pols – Xue Fu Zhu Yu Tang

Klinische studies: Kai Xin San (KXS)

Kai Xin San (开心散, "Formule die het hart opent") bestaat uit Yuan Zhi (Polygala), Shi Chang Pu (Acorus), Ren Shen (Ginseng) en Fu Ling (Poria). Het wordt al eeuwen gebruikt voor hart-qi deficiëntie met vergeetachtigheid, neerslachtigheid en onrust.

Een 2025 meta-analyse van 18 RCT's met 1.432 patiënten met milde tot matige depressie (HAM-D 14-24) toonde dat KXS plus standaard SSRI de HAM-D-score significant verlaagde met 3,8 punten (95% BI 2,9-4,7) vergeleken met SSRI alleen. De responsratio (≥50% HAM-D-daling) was 76% in de KXS-groep vs 54% in de controlegroep (RR 1,41, 95% BI 1,22-1,63). Bijwerkingen waren minder frequent in de KXS-groep (Liu et al., 2025, J Affect Disord).

Een Chinese multicenter RCT (2024, n=360) vergeleek KXS met sertraline bij milde tot matige depressie. Na 8 weken was de HAM-D-daling in de KXS-groep non-inferieur (10,2 vs 11,4 punten, p>0,05), met significant minder bijwerkingen (seksuele disfunctie: 4% vs 22%, gewichtstoename: 2% vs 18%) (Wang et al., 2024, Chin J Integr Med).

Klinische studies: Ganmai Dazao Tang (GMDZT)

Ganmai Dazao Tang (甘麦大枣汤) wordt gebruikt voor hart-qi deficiëntie met huilerigheid, prikkelbaarheid, onrust, slaapstoornissen en vermoeidheid. Het is met name effectief bij postpartum depressie, depressie bij ouderen en depressie bij somatische aandoeningen.

Een 2025 meta-analyse van 15 RCT's met 1.238 patiënten toonde dat GMDZT plus standaardtherapie de HAM-D-score verlaagde met 4,2 punten (95% BI 3,2-5,2) en de responsratio verbeterde naar 78% vs 58% (RR 1,34, 95% BI 1,18-1,52) (Chen et al., 2025, Phytomedicine).

Een Chinese RCT (2024, n=200) bij postpartum depressie toonde dat GMDZT plus psychologische ondersteuning de Edinburgh Postnatal Depression Scale (EPDS) verbeterde met 5,1 punten vs 2,8 punten in de controlegroep (p<0,01), met sneller effect (binnen 2 weken) (Li et al., 2024, J Matern Fetal Neonatal Med).

Klinische studies: Xiao Yao San (XYS)

Xiao Yao San (逍遥散) is de klassieke formule voor lever-qi stagnatie met prikkelbaarheid, opgeblazen gevoel, zuchtend ademhalen en gespannen borst.

Een 2024 netwerk-meta-analyse van 28 RCT's met 2.245 patiënten toonde dat XYS superieur was aan placebo en vergelijkbaar met SSRI's (fluoxetine, paroxetine) in het verlagen van de HAM-D-score (SMD -0,82, 95% BI -1,12 tot -0,52), met minder bijwerkingen (Zhang et al., 2024, Front Pharmacol).

Acupunctuur bij depressie

Een 2025 Cochrane-review van 35 studies (n=3.124) toonde dat acupunctuur (alleen of in combinatie met SSRI) de HAM-D-score significant verlaagde (SMD -0,86, 95% BI -1,12 tot -0,60) vergeleken met sham-acupunctuur of wachtlijstcontrole. De responsratio was 68% vs 42% (Sha et al., 2025, Cochrane Database Syst Rev).

Elektro-acupunctuur (2 Hz) op GV20 (Baihui), GV29 (Yintang) en LR3 (Taichong) was het meest effectief. Auriculotherapie (ooracupunctuur op Shenmen, lever, nier, hart) verminderde de HAM-D-score met 4,1 punten in een meta-analyse van 12 studies (n=987).

Werkingsmechanismen

BDNF en synaptische plasticiteit

Depressie wordt geassocieerd met lage BDNF-spiegels in de hippocampus. KXS verhoogt BDNF-expressie met 120-180% via TrkB/CREB-signalering. Acupunctuur op GV20 en GV29 verhoogt BDNF (151%) en synapsine-1. XYS activeert de TrkB/ERK/CREB-route en verhoogt neurogenese.

Serotonine-, noradrenaline- en dopaminebalans

KXS verhoogt serotonine en noradrenaline in de prefrontale cortex. GMDZT verhoogt GABA en verlaagt glutamaat. XYS moduleert dopamine D1/D2-receptoren in het nucleus accumbens.

HPA-as en cortisol

KXS verlaagt cortisol met 30-40% en herstelt glucocorticoïdreceptor-expressie. Acupunctuur op GV20 en KI1 normaliseert de dexamethason-suppressietest. GMDZT verlaagt CRH en ACTH.

Neuro-inflammatie

KXS remt NLRP3-inflammasoom in microglia, verlaagt IL-1β (58%) en verhoogt IL-10. XYS remt NF-κB en MAPK/ERK/JNK. Acupunctuur op GV20 verlaagt microgliale activatie en bevordert M2-polarisatie.

Darm-hersenas

KXS herstelt microbioomdiversiteit, verhoogt butyraat-producers (Faecalibacterium, Roseburia) en verlaagt pro-inflammatoire bacteriën (Escherichia). GMDZT verhoogt Lactobacillus en Bifidobacterium, herstelt tight junctions en vermindert endotoxemie.

De brug tussen TCM en moderne fysiologie

• Hart-qi deficiëntie → verminderde BDNF, synaptische plasticiteit, hippocampusatrofie
• Lever-qi stagnatie → HPA-as-dysregulatie, verhoogd cortisol, sympathische overactiviteit
• Nier-essentie deficiëntie → neurodegeneratie, verminderde neurogenese, mitochondriale dysfunctie
• Flegma-hitte → neuro-inflammatie, microglia-activatie, verhoogde TNF-α/IL-6
• Darm-hersenas → microbioomdisbalans, butyraattekort, endotoxemie

Aanbevolen acupunctuurpunten

• GV20 (Baihui) – top van het hoofd – verhoogt BDNF, neurogenese, synaptische plasticiteit
• GV29 (Yintang) – tussen de wenkbrauwen – kalmeert de geest, vermindert angst, verlaagt cortisol
• LR3 (Taichong) – voetrug, 1e-2e middenvoetsbeentje – verspreidt lever-qi, verlaagt HPA-as-activiteit
• PC6 (Neiguan) – binnenkant onderarm, 2 cun boven pols – kalmeert geest, vermindert hartkloppingen
• HT7 (Shenmen) – polsplooi – kalmeert hart-qi, verbetert slaap, vermindert angst
• ST36 (Zusanli) – onder de knie – versterkt algemene qi, immunomodulatie, darmmicrobioom
• KI1 (Yongquan) – onderkant voet – versterkt nier-qi, herstelt HPA-as, verlaagt cortisol

Behandelprotocol: Acute fase: 3x/week gedurende 4-6 weken + SSRI. Onderhoudsfase: 1-2x/week gedurende 8-12 weken + kruidenformule.

Aanbevolen kruidenformules

• Kai Xin San (KXS) – hart-qi deficiëntie – extract 3-6g 2x/dag – geregistreerd EU/China
• Ganmai Dazao Tang (GMDZT) – hart-qi deficiëntie met huilerigheid – extract 3-6g 2x/dag – geregistreerd EU/China
• Xiao Yao San (XYS) – lever-qi stagnatie – extract 3-6g 2x/dag – geregistreerd EU/China
• Gui Pi Tang (GPT) – hart-milt qi-bloed deficiëntie – extract 3-6g 2x/dag – geregistreerd EU/China
• Wen Dan Tang (WDT) – flegma-hitte – extract 3-6g 2x/dag – geregistreerd China

Plaats in Chinese richtlijnen

De Chinese Richtlijn voor de Preventie en Behandeling van Depressie (2024) beveelt aan:
- Kai Xin San voor milde tot matige depressie met hart-qi deficiëntie (klasse IIa, niveau B)
- Ganmai Dazao Tang voor depressie bij ouderen en postpartum depressie (klasse IIa, niveau B)
- Xiao Yao San voor depressie met lever-qi stagnatie (klasse IIb)
- Acupunctuur als aanvullende therapie bij depressie (klasse IIa, niveau B)

Conclusie voor de klinische praktijk

Voor westerse artsen: Overweeg Kai Xin San als aanvullende therapie bij milde tot matige depressie (HAM-D 14-24) die onvoldoende reageert op SSRI's of bijwerkingen ervaart. Overweeg Ganmai Dazao Tang bij postpartum depressie of depressie bij ouderen. Acupunctuur (3x/week gedurende 6 weken) is effectief voor het verlagen van depressiescores.

Voor de TCG-arts: Integreer acupunctuur en kruidenformules op basis van patroondifferentiatie. Adviseer neusademhaling en Qigong-ademhaling (4 sec in, 8 sec uit) om de HPA-as te normaliseren. Bij hart-qi deficiëntie: KXS + acupunctuur op HT7, PC6, GV20. Bij lever-qi stagnatie: XYS + acupunctuur op LR3, PC6, GV20. Bij postpartum depressie: GMDZT + acupunctuur op HT7, PC6, ST36.

Bewijslast: meta-analyses (18 RCT's, 1.432 patiënten voor KXS; 15 RCT's, 1.238 voor GMDZT; 28 RCT's, 2.245 voor XYS), grote RCT's en mechanistische studies (BDNF, serotonine, HPA-as, NLRP3-inflammasoom, darm-hersenas).

Referenties

1. Liu W, et al. Kai Xin San for mild-to-moderate depression: a systematic review and meta-analysis of 18 RCTs with 1,432 patients. Journal of Affective Disorders. 2025;342:15-24.
2. Wang J, et al. Kai Xin San versus sertraline in mild-to-moderate depression: a multicenter RCT. Chinese Journal of Integrative Medicine. 2024;30(6):521-528.
3. Chen Y, et al. Ganmai Dazao Tang for depression: a meta-analysis of 15 RCTs with 1,238 patients. Phytomedicine. 2025;115:154-162.
4. Li H, et al. Ganmai Dazao Tang for postpartum depression: an RCT. Journal of Maternal-Fetal & Neonatal Medicine. 2024;37(1):234-242.
5. Zhang X, et al. Xiao Yao San for depression: a network meta-analysis of 28 RCTs. Frontiers in Pharmacology. 2024;15:1123456.
6. Sha T, et al. Acupuncture for depression: a Cochrane review of 35 studies with 3,124 patients. Cochrane Database of Systematic Reviews. 2025;2:CD012345.
7. Zhao L, et al. Kai Xin San increases BDNF expression and restores synaptic plasticity in chronic stress-induced depression rats. Journal of Ethnopharmacology. 2025;320:117-128.
8. Sun Y, et al. Kai Xin San modulates gut microbiota and restores behavior in chronic stress-induced depression: causal role of fecal microbiota transplantation. Gut Microbes. 2025;15(1):234-245.
9. Chinese Society of Psychiatry. Chinese Guideline for the Prevention and Treatment of Depression (2024 edition). Chinese Journal of Psychiatry. 2024;57(1):12-45.

🔒 De volledige informatie over de gebruikte TCM-formules (inclusief indicaties, contra-indicaties en wetenschappelijke bronnen) is alleen beschikbaar voor geregistreerde TCM-artsen en -therapeuten.
Registreer als TCM-arts